|
 Savremena
ishrana ljudi se ne može zamisliti bez voća, iako ono ne sadrži
u većoj mjeri osnovne "gradivne" materije ljudskog
organizma, kao što su ugljeni hidrati (skrob), masti i bjelančevine
(proteini). Voće je dragocjeno i nezamjenjivo za dobar rad
i vitalnost ljudskog tijela. Značajna je uloga mineralnih
materija, zvanih makroelementi ili mineralne soli, kao i uloga
nezaobilaznih mikroelemenata. Dodamo li tome lahko svarljive
šećere, obojene (hlorofil, anatocijan) i neke organske materije
i vodu, samo smo pokušali istaći značaj voća, povrća i sličnih
namirnica u ljudskoj ishrani. Voće
čine posebne grupe namirnica koje se, sa izuzetkom odlikuju:
malom energetskom vrijednošću, velikim sadržajem vode, malom
količinom proteina i masti, znatnim sadržajem ugljenih hidrata
i celuloze, bogatsvom mineralnih sastojaka i vitamina, kao
i sadržajem drugih hranjivih sastojaka kao što su enzimi,
organske kiseline, antocijani, tanini i dr. Zahvaljujući upravo
ovakvom sadržaju prije svega mineralnih sastojaka, vitamina,
celuloze, enzima i drugih koji imaju prevashodno zaštitnu
ulogu u orgnizmu, kao i sadržaju voćnih šećera koji predstavljaju
vrlo pogodne izvore energije.
Voće treba uzimati u količinama koje su organizmu potrebne.
Nedovoljno ili prekomjerno unošenje mineralnih sastojaka,
vitamina, voćnih šećera, celuloze i ostalih sastojaka voćamože
se nepovoljno odraziti na zdravlje. To je slučaj i sa ostalim
namirnicama kada se ne koriste u odgovarajućim količinama.
Zakon mjere, koji treba da je prisutan u svemu što čini čovjekov
život, važi i u ishrani. Koliko je važno da svakoga dana uzmemo
odgovarajuću kolićinu voća, važno je i da se ta količina ne
uzme odjednom, nego podjeljena po objedima. Najbolje je kada
u svakom objedu, doručku, ručku i većeri ima voća.
-
Značaj voća u ishrani
Osnovne zajedničke karakteristike voća su:
· relativno mala energetska vrijednost, izuzimajući neke vrste
(banane, kesten, orah, lješnjak, badem) i sušeno voće (suha
šljiva, suha smokva, suho grožđe),
· visok sadržaj vode, izuzimajući ljuskasto i sušeno voće
· znatan sadržaj ugljenih hidrata, a naročito voćnih šećera
(glukoza, fruktoza),
· mali sadržaj proteina i masti, izuzimajući ljuskasto voće,
· bogastvo u mineralnim sastojcima i vitaminima,
· znatan sadržaj celuloze (biljna vlakna), organskih kiselina
i drugih sastojaka (pektini, antocijani i drugi ).
- Voda
Sve vrste svježeg voća izuzev ljuskastog i sušenog odlikuju
se visokim sadržajem vode. Zavisno od vrste voća, količina
vode se kreće od 82,2%, koliko je ima u smokvi, do 93,2% koliko
sadrži lubenica. Nešto manje vode sadrži banana 75,9%, a još
manje pitomi kesten 50,1%. Znatno manje vode sadrži sušeno
voće 24,0-24,6%, još manje ljuskasto voće 4,8-6,2% a najmanje
kikiriki svega 2,8%.
- Proteini
Uzeto u cjelini voće sadrži malo proteina, najćešće manje
od 1%. Izuzetak su neke vrste ljuskastog voća, koje sadrže
znatne količine proteina, kao što su: lješnik 13,9%, orah
14,6%.
- Masti
Sve vrste voća izuzev ljuskastog sadrže male količine masti,
01-1,0%. Ljuskasto voće se odlikuje visokim sadržajem masti
koje se kreće od 46,6%, koliko sadrži kikiriki.
- Ugljeni hidrati
Javljaju se u znatno većim količinama. Jagodičasto i citrusno
voće sadrži 10% ugljenih hidrata, a sve ostale vrste do 20%,
izuzimajući kesten sa 42% i suho voće sa 61,5-69,4% ugljenih
hidrata. Najveći dio ugljenih hidrata u voću čine šećeri fruktoza
i glukoza, a znatno manji dio saharoza i polisaharidi. Zahvaljujući
tome što se ugljeni hidrati voća sastoje pretežno od prostih
šećera oni se u organizmu vrlo brzo resorbuju i iskorištavaju
u čemu je njihova prednost u odnosu na ugljene hidrate drugih
namirnica. Mali broj vrsta voća sadrži ugljene hidrate i u
obliku skroba.
- Mineralne materije
Po sadržaju mineralnih materija i vitamina voće ima važnu
ulogu u ljudskoj ishrani. Najveću količinu mineralnih sastojaka
sadrži ljuskasto i suho voće, mada i ostale vrste voća mnogo
ne zaostaju. Od ukupne mase voća najviše ima kalijuma, kod
mnogih vrsta voća kalijum čini 30-60% ukupne količine mineralnih
materija. Voće sadrži neznatne količine natrijuma. U znatnim
količinama voće sadrži kalcijum, fosfor i magnezijum, dok
se neke vrste voća odlikuju i znatnim sadržajem gvožđa. Tu
se nalaze i drugi mineralni sastojci kao što su: mangan, bakar,
kobalt, cink, fluor, jod, silicijum, sumpor i druge.
- Vitamini
Voće je bogat izvor vitamina, mada u poređenju sa povrćem
voće sadrži manje vitamina. Od vitamina voće sadrži najviše
vitamina C i karotina. Njihova količina zavisi od vrste voća,
sorte kao i niza drugih činilaca. Vitamin C nije podjednako
raspoređen u cijelom plodu. Najviše ga ima u pokožici i ispod
nje. Drugi vitamin po važnosti i količini je karotin. Najviše
ga sadrži kajsija, ananas, suha šljiva, breskva, lubenica
itd. U manjim količinama voće sadrži i druge vitamine: K,
E, vitamine B grupe.
- Pektini
Neke voćne vrste, kao što su dunja, jabuka i druge sadrže
pektin, čija količina zavisi od vrste i stepena zrelosti njegovih
plodova. U zrelom i prezrelom voću nema pektina. Voće sa velikim
sadržajem pektina se koristi u dijetaterapiji proljeva. Neke
vrste voća sadrže tanine i antocijane. Ni jedan objed, a pogotovo
ni jedan dan, ne bi smio da prođe bez svježeg voća ili voćnog
soka.
- Celuloza
Povoljan učinak celuloze ogleda se u tome što vezujući vodu
za sebe povećava zapreminu crijevnog sadržaja, čime stvara
uslove za pražnjenje crijevnog trakta.
- Voćni šećeri
Voće od ugljenih hidrata sadrži glikozu, fruktozu, saharozu,
pektin i celulozu. Sadržaj šećera je veći ukoliko je plod
zreliji. Za ishranu ljudi najveći značaj ima glikoza, grožđani
šećer i fruktoza tj. šećer koji se nalazi u voću i medu. Glikoze
ima također u nekim vrstama povrća. Saharoza ili običan šećer
kako se još zove, nalazi se u šećernoj trsci (20%), šećernoj
repi (15%) i u voću. Značajna je namirnica koja se danas najviše
od svih šećera koristi u ishrani.
|
